Achtergrondinformatie

Diverse recente initiatieven tonen aan dat de erfgoedsector volop in beweging is. In dit nieuwe elan kadert ook het Project registratie van het documentair erfgoed bij lokale erfgoedhouders in de provincie Antwerpen, een vernieuwend project door de Provincie Antwerpen in februari 2005 opgestart in het kader van haar belangstelling voor het cultureel patrimonium.
De praktische uitvoering van dit project werd toevertrouwd aan Heemkunde Gouw Antwerpen vzw, die samen met het Provinciaal Bibliotheekcentrum, de dienst Cultureel Erfgoed van de Provincie Antwerpen, een administratieve kracht en drie projectmedewerkers een parel van een project wisten af te leveren. De aanpak – globale registratie bij lokale erfgoedhouders ter plaatse – was uniek. Met een zeldzame responsgraad van bijna 90 procent bleek dit onderzoek duidelijk aan een reële behoefte te beantwoorden.
Maar liefst vier eindproducten vormen thans het resultaat:

Dankzij dit project en de uitgevoerde registratie werd duidelijk welke uiterst belangrijke rol lokale erfgoedhouders vervullen in het verzamelen, bewaren, valoriseren en ter beschikking stellen van lokaal documentair erfgoed.
Uit ons onderzoek blijkt eveneens de grote diversiteit en rijkdom van de lokale documentaire collecties. Het bestaan van deze waardevolle collecties is echter vaak onvoldoende gekend bij zowel onderzoekers als het brede publiek. Met dit project en zijn diverse eindproducten willen wij hierin alvast een eerste stap zetten, door zoveel mogelijk documentaire erfgoed, aanwezig bij lokale erfgoedhouders, voor de provincie Antwerpen in kaart te brengen en deze gegevens raadpleegbaar te maken voor het grote publiek.

Er is voor geopteerd deze doelstelling te verwezenlijken via invoer in Archiefbank Vlaanderen en het opstarten van deze website – www.lokaalerfgoed.be – waarop de gegevens verzameld tijdens het project kunnen worden geraadpleegd. De collectiebeschrijving is een momentopname gebaseerd op de enquêtes van 2005. De contactgegevens, de bewaarde brontypes en de inventarissen werden sindsdien regelmatig geüpdated.

Met de invoer in Archiefbank Vlaanderen en het opstarten van de website zorgen de Provincie Antwerpen en Heemkunde Gouw Antwerpen vzw voor een primeur in Vlaanderen. Nooit eerder werden de gegevens van lokale erfgoedhouders in een gebied van een dergelijke omvang ingevoerd en ter beschikking gesteld.

Daarnaast vestigde het project ook de aandacht op thema’s zoals behoud en beheer, acquisitie, ontsluiting, huisvesting en fondsenwerving, die vele lokale erfgoedhouders problematisch blijken te zijn. Ondanks hun beperkte financiële middelen en het feit dat hun werking meestal volledig steunt op vrijwilligers, leveren zij toch grote inspanningen betreffende die thema’s. Soms ontbreekt het hen echter aan een zekere kennis, om deze praktische problemen op de juiste manier op te lossen. Heel wat van de problemen, waarmee lokale erfgoedhouders te maken krijgen, lossen zij op door hun groot enthousiasme en creativiteit. Het verkrijgen van oplossingen op hun problemen lijkt voor vele lokale erfgoedhouders minder evident dan verwacht. Het was dan ook de betrachting van de projectmedewerkers om voor hen een voorlopig aanspreekpunt te vormen en om hen zoveel mogelijk tips, suggesties en oplossingen aan te reiken voor hun praktijkproblemen.

De conclusies van het Project registratie van het documentair erfgoed bij lokale erfgoedhouders in de provincie Antwerpen openen zowel voor de erfgoedsector als voor de openbare bibliotheken interessante samenwerkingsperspectieven. Een aantal van deze conclusies werden dan ook doorgegeven aan de Provinciale Dienst Erfgoed en het Provinciaal Bibliotheekcentrum. Doel is dat ze in de mate van het mogelijke worden meegenomen in insteeknota’s en meerjarenplannen voor de nieuwe beleidsperspectieven. Eén van die conclusies, die heel wat problemen zou kunnen oplossen, is het oprichten van een provinciaal steunpunt – bijvoorbeeld onder de vorm van een erfgoedconsulent – dat samenwerkt met de lokale erfgoedverenigingen en de huidige bestaande steunpunten.

Dankzij het Project Registratie van documentair erfgoed bij lokale erfgoedhouders in de provincie Antwerpen werd duidelijk welke belangrijke rol lokale erfgoedhouders vervullen in het verzamelen, bewaren, valoriseren en ter beschikking stellen van lokaal documentair erfgoed.

We wensen alle verenigingen en vrijwilligers hierbij nog veel succes en enthousiasme toe.