Repertorium

• Affiches
• Archiefbestanden / archiefbescheiden
• Bewegend beeld
• Doodsprentjes
• Encyclopedieën en naslagwerken
• Foto’s
• Kaarten
• Knipselmappen / thematische dossiers
• Kranten/weekbladen
• Prentkaarten
• Rouwbrieven
• Tijdschriften

De collectie van Gitschotelbuurschap is ontstaan uit de samenvoeging van de verzamelingen van twee heemkringen: Gitschotelbuurschap en de voormalige Kring voor Heemkunde van Borgerhout. Gitschotelbuurtschap werd in 1936 gesticht door Ferdi Van de Vijver, een kleermaker uit Borgerhout. Hij bouwde in 1962 zijn eigen volkskundige verzameling uit tot het Strijkijzermuseum. Na zijn overlijden raakte de verzameling verspreid. Het archivalisch en documentair materiaal bleef bij Gitschotelbuurschap, die als vzw een volledig bestuur kreeg. De tweede component van de verzameling is afkomstig van de heemkundige kring van Borgerhout. Die ontstond in 1957 onder impuls van Jozef Pittoors en Jules Van Aeken. Zij kregen van burgemeester Aloïs Sledsens de toestemming om in het Reuzenhuis – het eerste gemeentehuis van Borgerhout – een volkskundige verzameling onder te brengen en tentoon te stellen. Na het overlijden van Jules Van Aeken in 1982 verkommerde de verzameling. Na de fusie van de Borgerhoutse heemkring en Gitschotelbuurschap in 1983 waren er verscheidene mislukte pogingen om het Reuzenhuis te heropenen. Delen van de verzameling werden overgebracht naar andere musea. De uitgebreide textielafdeling ging in 1993 naar het voormalige Provinciaal Textielmuseum in Oelegem. Toen in het Reuzenhuis dringende herstellingswerken nodig waren, besloot men in januari 2003 het museum te ontmantelen. De collectie werd toevertrouwd aan gespecialiseerde instellingen en musea (stadsarchief, parochie van O.-L-V. ter Sneeuw, Museum voor de Oudere Technieken te Grimbergen, Speelgoedmuseum te Mechelen, Museum Dr. Guislain te Gent, Natuurhistorisch Museum Boekenberg te Deurne, Vrienden van de Antwerpse Madonna’s, heemkundige musea uit de Antwerpse regio en andere). Gitschotelbuurschap behield een aantal waardevolle stukken, archieven en documentatie. Ondanks de moeilijkheden met de bewaring van de collectie is die toch erg uitgebreid. We vinden er heel wat documenttypes. In de bibliotheek wordt een 100-tal boeken bewaard, waarvan de oudste dateren uit 1913. De vereniging richt zich bij het verzamelen vooral op de geschiedenis van Borgerhout en omgeving, maar er zijn ook algemenere boeken rond heemkunde, volkskunde en geschiedenis. In de loop van zijn bestaan verzamelde de buurschap ook heel wat tijdschriften, zowel van andere heemkringen als tijdschriften rond erfgoed, hulpwetenschappen en archivistiek. De vereniging bewaart nog andere periodieken: regionale reclametijdschriften en gemeentelijke informatiebladen, waarvan de oudste dateren uit 1956. Daarnaast worden ook tijdschriften van verenigingen bewaard: de vriendenkring van de politie, de Bond van Grote en Jonge Gezinnen enz. Gitschotelbuurschap bewaart ook enkele archieven. In de eerste plaats zijn dat kopieën van de doopregisters van de Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw-parochie (1903-1924), die vooral voor genealogen nuttig zijn. Voor hen is ook de – beperkte – collectie bidprentjes (ca. 100 stuks, 1950-) en rouwbrieven (ca. 200 stuks, 1950-) erg interessant. Indrukwekkend is de collectie verenigingsarchieven. Vooral interessant zijn de archieven van de toneelvereniging Orderwacht (1900-1930), de Borgerhoutse schoolkolonie voor het zwakke kind (1909-1960), het Borgerhouts Mannenkoor (1930-1960) en de Gemeentelijke Muziekacademie (1958-1964; ook heel wat affiches). Drie oud-strijdersverenigingen – De Verenigde Gedecoreerden van Borgerhout (1948-1961), Vlaamse Oud-strijders Borgerhout (1920-1928) en het Nationaal Verbond der Koninklijke Maatschappijen voor Daden van Moed en Zelfopoffering (1963) – deponeerde hier zijn archief. Gitschotelbuurschap beheert een beperkte collectie iconografisch materiaal: er is een fototheek met ca. 450 foto’s over Borgerhout, evenals 37 kaarten en een 20-tal affiches. Onderzoekers vinden over tal van onderwerpen informatie in knipselmappen: Borgerhout, volksdevotie, heem- en volkskunde, natuurbescherming, de Borgerhoutse reuskens, WOI en II… Ten slotte vermelden we nog de aanzienlijke partiturencollectie van de Borgerhoutse componist Lodewijk Mermans, die zowel religieuze als profane muziek bevat. Het gaat veelal om autografen van de componist zelf. Petra Vanhoutte