Repertorium

• Affiches
• Archiefbestanden / archiefbescheiden
• Audio-materiaal
• Bewegend beeld
• Doodsprentjes
• Encyclopedieën en naslagwerken
• Foto’s
• Individuele artikels
• Kaarten
• Knipselmappen / thematische dossiers
• Kranten/weekbladen
• Plannen
• Prentkaarten
• Rouwbrieven
• Tijdschriften

Die Swane is een van de oudste heemkundige verenigingen van de provincie Antwerpen. De heemkring telde enkele belangrijke volks- en heemkundige onderzoekers onder zijn leden, zoals dr. Jozef Weyns, Lodewijk Liekens, René Lambrechts en dr. G. Van Oorlé. Nog steeds is de kring erg actief: er worden tal van activiteiten georganiseerd en er zijn het eigen Heemmuseum, de Pandoerenhoeve en de Kaasstrooimolen. Het documentatiecentrum van Die Swane is ondergebracht in de gemeentelijke archiefdienst. Beide instellingen bevinden zich in de kelders van de openbare bibliotheek van Heist-op-den-Berg. De samenwerking tussen de archiefdienst en de heemkring zorgt voor een optimale bewaring en openstelling voor bezoekers. De indrukwekkendste verzameling uit de collectie van Die Swane zijn zonder twijfel de archieven die de kring door de jaren heen verzamelde. Heel wat families van Heist-op-den-Berg en omgeving schonken hun archief aan de kring. Het gaat hier in de eerste plaats om de families Van de Weyer, Dens, Wouters, Van der Auwera en Vrancx. De inhoud van deze archieven varieert sterk, maar ze geven steeds een goed beeld van de interesses, activiteiten en het verleden van de schenkers. Naast de familiearchieven bezit de kring ook persoonlijke archieven, o.m. van René Lambrechts, een befaamd heem- en volkskundig onderzoeker die heel wat studies publiceerde. Behalve deze archieven bewaart het documentatiecentrum ook het archief van een toneelvereniging en een aantal archieven van (en documentatie over) de Boerenbond en het Boerenfront. Ten slotte beschikt het documentatiecentrum over kopieën van de parochieregisters en registers van de burgerlijke stand van de fusiegemeente. De kring organiseert op geregelde tijdstippen paleografische avonden waarop de schepenbankregisters uit het ancien régime worden getranscribeerd. De transcripties kunnen in het documentatiecentrum worden ingekeken. Er zijn ook kopieën en originele archiefstukken te vinden in de knipselmappen en dossiers. In deze mappen worden allerlei knipsels, documenten, folders, nota’s enz. bewaard rond tal van verenigingen, bezienswaardigheden, personen enz. Er zijn ook dossiers over algemene heem- en volkskundige thema’s. Ook de bibliotheek van de heemkring is indrukwekkend. Ze beslaat in totaal 20 strekkende meter (ca. 2200 boeken) en bevat allerlei studies over Heist-op-den-Berg en omgeving en over streekgebonden onderwerpen. Het oudste boek is een oude druk van Nicasius van Woerden uit 1550. De bibliotheek bevat ook tijdschriften over regionale volks- en heemkunde. In totaal gaat het om 25 à 30 titels, waarvan de oudste dateren uit 1920. Ook regionale kranten, tijdschriften (vooral van verenigingen, scholen…) en weekbladen uit de streek worden bewaard. De reeksen zijn veelal fragmentarisch, maar toch gaat het voor heel wat regionale tijdschriften om ettelijke jaargangen. De verzameling iconografisch materiaal bestaat uit een fototheek met ca. 2500 foto’s en prentkaarten, kaarten, plannen en affiches. De foto- en prentkaartencollectie bevat foto’s van Heist-op-den-Berg en de omliggende regio’s, voornamelijk van gebouwen, straten, panorama’s, (groeps)portretten, personen, natuurzichten, gebouwen, ambachten, objecten… Een deel van de fototheek is ondergebracht in de regionale beeldbank van Mechelen. Ze is gerangschikt volgens een aantal themawoorden. De kaartenverzameling bevat zowel kopieën als originelen. Daarnaast worden ook staf- en andere kaarten bewaard, waaronder kleurkopieën op ware grootte van de originele Ferrariskaarten. Pronkstuk van de collectie is de historische kaart van Everaert uit de 17e eeuw, die recent is gerestaureerd. Er werd over deze kaarten een catalogus uitgegeven. De plannencollectie zit verspreid over een aantal van de themadossiers die hierboven werden besproken. Ze bevat plannen van kastelen, molens enz. uit de regio. De verzameling affiches bevat een 20-tal openbare aanplakbiljetten en aankondigingen van evenementen, naast alle affiches van tentoonstellingen of andere manifestaties van de heemkundige kring. Een deelcollectie – die ook de oudste affiches bevat – zijn de openbare aanplakbiljetten uit WOI en II. De kring bouwde door de jaren heen een reusachtige collectie bidprentjes op (ca. 100.000 stuks). Ze zijn voornamelijk afkomstig uit de eigen en omliggende regio’s. De oudste zijn van 1850. De collectie rouwbrieven bevat evenveel exemplaren als de bidprentjes. Ook deze zijn vooral afkomstig uit Heist-op-den-Berg en omgeving. Ten slotte vermelden we nog de audio- en audiovisuele bronnen. Het gaat om opnames uit de periode 1950-1980 van voordrachten, lezingen en evenementen die door de kring werden georganiseerd. Recent worden ook digitale bestanden aangelegd van diverse collecties. Petra Vanhoutte