| In 1965 werd Heemkring Het Hoefijzer opgericht door Guy Wauters, de eerste voorzitter. Sinds 1973 resideert de kring in Het Smiske, waar hij jaarlijks een thematentoonstelling organiseert. Ook het documentair erfgoed van deze lokale erfgoedhouder wordt hier bewaard. Het aanwezige archiefmateriaal trekt meteen de aandacht. Allereerst treffen we er een schaduwarchief van het parochiearchief aan. Het gaat om de rekeningen uit het kerkarchief vanaf 1580, documenten over Rijmenam uit het bisschoppelijk archief te Mechelen, dekanale verslagen en het parochieregister voor de periode 1602-1789. Ook uit het gemeentearchief vinden we kopieën: de aktes van de burgerlijke stand van 1801 tot 1979, verslagen van gemeenteraadszittingen en schepencolleges uit de periode 1818-1979 en het bevolkingsregister van 1820 tot 1910. Een derde archiefbestand bevat de kadastrale leggers van de gemeente Rijmenam uit 1840 met de bijbehorende perceeltekening. Van enkele lokale verenigingen bezit Het Hoefijzer fragmentarische archiefbestanden. Zo vinden we er foto’s en archiefstukken van een lokale fanfare. Ook het hele repertoire van de zangmaatschappij Vreugde en Zeden (1906-1945), bestaande uit partituren en toneelstukken, wordt door de heemkring bewaard. Verder zijn er de archieven van de invloedrijke families Van Horick en Schueremans uit Rijmenam. Sommige stukken gaan terug tot begin 17e eeuw. Hoe het uitzicht van Rijmenam sinds 1900 is geëvolueerd, zien we in het prentkaartenkabinet en de fototheek. Het Hoefijzer bezit ongeveer 250 prentkaarten en foto’s waarop dorpszichten, personen, evenementen, het gemeentehuis, het kasteel van Hollaken en het landschap te Rijmenam te zien zijn. De bibliotheek bevat boeken en monografieën over de lokale geschiedenis van Rijmenam en het oude land van Mechelen, heem- en volkskunde, kunst- en cultuurgeschiedenis, geografie, maar ook schoolboeken en romans. In de bibliotheek vonden ook de tijdschriften een onderkomen. Het gaat meestal om periodieken uitgegeven door andere lokale erfgoedhouders. Zelf geeft de heemkring geen tijdschrift uit. Het kaartenkabinet en de architecturale plannen mogen niet onvermeld blijven. Bij de kaarten (ca. 25) vinden we reproducties van de Ferrariskaart, Poppkaarten, een kaartenboek uit 1650 met percelen in Rijmenam, een figuratieve kaart van het dorp Peulis uit 1784, maar ook originele stafkaarten uit WOII en een authentieke wegenatlas van Rijmenam uit 1847. Bij de plannen (ca. 30) – het gaat opnieuw voornamelijk om reproducties – zijn er zowel van particuliere, zoals de uitbreiding van het kasteel van Hollaken in 1832, als van openbare gebouwen, zoals de lokale gemeenteschool, de zusterschool en religieuze gebouwen als de Sint-Martinuskerk te Rijmenam en de Sint-Jozefkerk te Peulis. Een van de weinige originelen in de collectie is het plan van de constructie van de Dijlebrug in Rijmenam rond 1820. Sinds 1973 verzamelt de heemkring systematisch bidprentjes en rouwbrieven. Er zijn ca. 1500 bidprentjes, waarvan het oudste dateert uit 1840. Het Hoefijzer bezit ook een 100-tal affiches. Het is een zeer diverse collectie met o.m. politieke affiches, openbare en notariële aanplakbiljetten en aankondigingen van evenementen. Een overzicht van deze evenementen en de lokale gebeurtenissen krijgen we in de krantenartikels uit de knipselmappen (vanaf 1930). In 2000 is de heemkring ook begonnen met genealogische opzoekingen. Hij heeft sindsdien een 20-tal stambomen opgesteld van families die meer dan 200 jaar in Rijmenam hebben gewoond. De heemkring bezit een zeer heterogene collectie visueel erfgoed. In de fototheek worden ca. 1500 foto’s en 15 glasnegatieven bewaard. Tussen de foto’s vinden we, net als bij de prentkaarten, vooral portretten, straatgezichten, processies en evenementen. De kapel van Peulis en de herstelling van de Dijlebrug in Rijmenam werden vastgelegd op glasnegatieven. Vier 16mm-films uit 1955 van de Sint-Elooiprocessie en van kampen van de lokale Chiro vormen een kleine collectie visueel materiaal op zichzelf. Ten slotte is er een collectie educatieve wandkaarten (1920-1950) uit de lokale lagere school. Het gaat om ca. 200 wandkaarten, waarop thema’s uit de natuur, religie, geschiedenis, mythologie en lokale industrie worden uitgebeeld en verduidelijkt. Dirk Van Nijverseel |
