| Heemkring Balen vzw nam met zijn documentatiecentrum zijn intrek in het oude gemeentehuis. Daar is ook het Kruiermuseum gevestigd dat de heemkring beheert. Daarnaast organiseert de Balense kring regelmatig thematentoonstellingen. Ook het documentair erfgoed wordt zorgvuldig beheerd. Het documentatiecentrum beschikt over allerlei documenttypes. Zo bewaart men er een uitgebreid schaduwarchief met stukken over Balen en zijn geschiedenis. De heemkring bezit kopieën van een groot deel van het oud archief van Balen: de schepenboeken, de goedenisboeken, de Heilige Geesttafel enz. (1576-1800), maar ook het kerkelijk archief (1560-ca. 1840). Onder het ancien régime maakte Balen deel uit van de voogdij Mol-Balen-Dessel. De klappers op de notariële akten uit deze voogdij (periode 1600-1800) zijn beschikbaar. Volkstellingen gebeurden soms voor de hele voogdij (1694), maar soms ook voor een gedeelte ervan (1755). De heemkring bezit nog kopieën van andere volkstellingen uit de 17e en de 18e eeuw. Ook van de Balensia, het archief van de abdij van Averbode dat betrekking heeft op Balen, zijn er kopieën ter inzage. Daarnaast zijn de kapelrekeningen (1582-1787) en de Savelboeken (1650-1794) gekopieerd en beschikbaar. De Balense parochieregisters (1572-1800) zijn te consulteren, net als de burgerlijke stand (1800-1905) (alles in kopie). Ook van recenter datum zijn er nog archiefstukken, zoals de kiezerslijsten van Balen (1946, 1958, 1960, 1964, 1966, 1969, 1970, 1976, 1983, 1986) en Olmen (1953). Inzake het Balens archief zijn er nog gegevens over huwelijken in de Franse tijd en de gezinssamenstelling in Balen (aan de hand van de doopakten van 1585 tot 1815). Een elenchus van Balen geeft alle Balense huisgezinnen rond 1900 met descendenten en antecedenten. Er is een synopsis van de schepenregisters Mol-Balen-Dessel (17e-18e eeuw) en een samenvatting van het notariaat Mol-Balen-Dessel (17e-18e eeuw). Het documentatiecentrum bevat niet enkel bestuurlijke of kerkelijke archiefdocumenten. Er zijn ook tal van verenigingsarchieven: de Balense Duivenbond, de wielrennerij, de Chiro, het Speelplein, het voetbal, de verschillende vakbonden, de eigen Heemkring Balen vzw en de Sint-Barbaragilde. Daarnaast zijn er de archieven van de Balense scholen (vrije, gemeentelijke en rijkslagere school). Behalve archivalia (of kopieën ervan) van Balen is er ook een uitgebreide collectie (kopieën van) archiefbestanden van naburige gemeenten. Zo zijn de parochieregisters van Meerhout (1679-ca. 1800), Overpelt, Kwaadmechelen en Oostham, en Mol (16e-18e eeuw) te raadplegen. Ook de burgerlijke stand (1800-1905) van Olmen, Geel, Lommel, Meerhout, Mol, Overpelt, Ravels, Hechtel, Kwaadmechelen en Oostham en Dessel zit in de collectie. En ook van deze buurgemeenten zijn er enkele bestanden (vaak op microfilm) aanwezig die onderzoekers een heel eind op weg helpen: volkstellingen van Geel (1693, 1747-1755), het notariaat van Meerhout (17e-18e eeuw), de wettelijke akten (17e-18e eeuw), het notariaat van Geel (17e-18e eeuw), het oud gemeentearchief van Geel en de oorkonden van de abdij van Tongerlo. Behalve archiefmateriaal herbergt het documentatiecentrum van de Balense heemkring ook een heemkundige bibliotheek met boeken over lokale en algemene geschiedenis, heemkunde en enkele oude liedjesboeken. Naast boeken vinden we er tal van tijdschriften van vooral de heemkringen uit de buurt en van heem- en volkskundige koepelorganisaties. Ten slotte zijn er ook een 20-tal encyclopedieën en naslagwerken. Om zich een beeld te vormen van het Balen van de voorbije eeuw vormt de fototheek een uitgelezen instrument. Het betreft een collectie foto’s van Balen en zijn bewoners (personen, straten, gebouwen, zichten…) van 1000 à 1500 stuks. Ook de ca. 100 Balense prentkaarten zijn van belang. Voor de jaren 1951-1964 geven de jaargangen van Het Balens Weekblad extra informatie. Zeker de moeite waard is de collectie kaarten, met behalve kadasterplannen (origineel, 30 à 40 stuks) van Balen ook pre-kadasterplannen (reeksen van 1820 en 1840) en verschillende kaarten i.v.m. kanalen en waterwegen, spoorwegen, elektriciteitslijnen en de heraanleg van straten. Ook 10 tot 15 plannen van de Balense Sint-Andreaskerk, het oud gemeentehuis en het vroegere rusthuis Ter Vest worden hier bewaard. Daarnaast beschikt de heemkring over kopieën van aanplakbiljetten van de lokale overheden tijdens beide wereldoorlogen, naast enkele verkiezingsaffiches en affiches i.v.m. de opening van het oud gemeentehuis en activiteiten van de eigen heemkring. Familievorsers vinden nuttige informatie in de 7000 à 8000 bidprentjes, 1200 à 1300 rouwbrieven en de ca. 500 stambomen en kwartierstaten die het documentatiecentrum rijk is. Veel werd reeds gedigitaliseerd. Zo zijn er digitale bestanden met ingescande documenten, tabellen van bidprentjes, doodsbrieven, inventarissen van tijdschriften, bevolkingsregisters, lijsten van gebouwen, lijsten van beroepen met uitleg, parochieregisters, uitgetypte teksten waarvoor paleografische kennis is vereist, stambomen (en gedeelten ervan), documentatie m.b.t. oorlogen, landbouw en nijverheid, en het plaatselijke dialect. Ten slotte treffen we in het documentatiecentrum nog audio- en videomateriaal aan: 20 à 30 cassettes, 2 cd’s aan met daarop interviews met Balenaars en video’s (5/6 VHS-banden en één 8mm-band), o.a. over de Sint-Barbaragilde. Kevin Geuens |
